Mpondwe – akabuga k’ensalo akajjudde obusuubuzi n’akanyikivu ak’e West
Mpondwe kali ku mabbali g’ensalo wakati wa Uganda n’amawanga ag’okusaanikirira
mu West, kumpi ne Kasese Town n’ensozi za Rwenzori. Ekitundu kino kimanyiddwa
olw’ebidduka ebyitambuzibwa ku nsalo, obusuubuzi obuva awaka ne eby’ensalo,
wamu n’abantu abava mu bitundu eby’enjawulo okubatabagana mu katale. Waliwo
abasuubuzi abatambuza ebirime, ebyambalo, ebyuma n’ebintu ebirala, n’abagenyi
abajja okulaba ensozi n’okutambulira ku luguudo oluyita wansi w’ensozi.
Lwaki abantu bagala okumalira obudde mu Mpondwe
Mpondwe si kusinzira ku nsalo yokka; kirimu n’obulamu bw’abatuuze n’abasuubuzi
obutayimirira. Abantu abava mu Kasese, Fort Portal, Kampala n’awalala
bakiteeka ku pulaani kubanga:
Okumpi n’ensalo y’amawanga:
Mpondwe etera okwetaagibwa nnyo olw’ebidduka ebiyita ku nsalo, ekireeta
obusuubuzi, obutembeete n’abantu ab’enjawulo mu kitundu.
Obusuubuzi obw’amaanyi mu katale:
Waliwo akatale akatunda ebirime, ebintu ebiva e Congo, eby’obufuzi n’eby’okusula,
n’ebyambalo ebireeta obulamu mu nguudo buli lunaku.
Olw’ekifo Mpondwe we kiri mu West kumpi n’ensalo, kyangu nnyo okuva wano
okutuuka mu bifo ebirala ebirimu eby’obutonde, obusuubuzi n’emirimu egya town:
Mpondwe ekola bulungi singa oyagala okwekuba ku nsalo, okwetegereza engeri obusuubuzi bw’ensalo gy’eyindamu, ate nga weetaaga ekifo ekikumpi ne Kasese n’ensozi. Osobola okutandika olunaku lwo ng’oli mu Mpondwe, ne weeyongerayo mu Kasese Town oba Fort Portal okwetegereza eby’obutonde, oba okugenda mu bitundu ebirala ebyo ebyogeddeko waggulu. Bw’oteekateeka entambula yo bulungi – okumanya amakubo, ebiseera by’emmotoka n’ebifo by’oweerindirira – kijja kukuyamba okutambuza emirembe gyo n’obudde bwo nga toyitiriza ku kusoomoozebwa kw’ekubo oba akavuyo k’ensalo.